Van een vakantie in de Sovjet-Unie, eind jaren tachtig, had mijn broer een grappig souvenir voor me meegebracht: een gipsen borstbeeldje van Lenin, zilverkleurig gespoten. Het ding kwam op de schoorsteenmantel te staan. En doordat het aan de onderkant hol was, bleek het heel handig te zijn als schatbewaarder. Je stopte er een briefje van 25 gulden in, en in ons gezin was het dan volkomen normaal te zeggen: “Wil jij even boodschappen doen? Geld in Lenin.”
Het beeldje is er nog steeds, maar Lenin is nu werkloos door de opkomst van de pinpas.
Op diezelfde vakantie had mijn broer ook een aardig stel leren kennen in Odessa, nu een Oekraïense stad, maar toen nog onderdeel van de Sovjet-Unie. Na het afhandelen van een flinke papierwinkel lukte het Helena en Alexej op bezoek te komen in Nederland, op voorwaarde dat hun zoontje in Odessa bleef. Aangezien ze toch al noodgedwongen in de kleine flat van oma en opa inwoonden, was dat geen probleem.
Ze keken hier hun ogen uit, leerden nuttige woorden als ‘huurfietsdagkaartje’, zodat ze er zelf per trein plus NS-huurfiets op uit konden terwijl mijn broer naar zijn werk was. Maar nu ze toch in het rijke Westen waren, wilden ze ook graag wat geld verdienen. En omdat de zolderkamer van onze dochter wel een schilderbeurt kon gebruiken, hadden we een deal.
Ter kennismaking onthaalden we ze op een koud buffet, waarbij vooral de schijven ananas uit blik waar mijn kinderen zo dol op waren, bij hen op groot enthousiasme konden rekenen. Hadden ze nog nooit gegeten of ook maar gezien in Odessa. Ook de broodjes die ik voor ze maakte toen ze eenmaal aan het werk waren, vonden ze je reinste verwennerij. Een Russische hand was gauw gevuld, zoveel was duidelijk.
De enige dissonant was dat ze de kop van Lenin zo prominent in onze kamer zagen staan. Ze verbleekten zichtbaar – “Hier ook al?!” – en leken even radeloos.
Maar de schrik was gauw voorbij toen we lieten zien dat Pjotr Iljitsj daar niet stond uit ideologische overwegingen, maar puur en alleen diende als bewaker van de huishoudkas.