Vijftien jaar geleden stierf Ramses Shaffy (1933-2009), de uitbundige acteur en zanger die vanaf 2001 in het Amsterdamse Sarphatihuis (Roetersstraat 2) werd verzorgd en verstomd leek, maar toch af en toe tevoorschijn schuifelde om in pizzeria Torino (Roetersstraat 10), waar hij een eigen tafeltje had, een paar rode wijntjes te nuttigen, of om de hoek in café Eik en Linde achter de vleugel plaats te nemen.
‘Leef!’ roept zijn zwarte grafsteen op kerkhof Zorgvlied, een gebiedende wijs mét uitroepteken, die een samenvatting lijkt te zijn van de zeven geboden uit het beroemde Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder. Daardoor geïnspireerd kunnen we thans op pad, aan de hand van Het Amsterdam van Ramses Shaffy van kleinkunstkenner Daan Bartels, die deze wandeling tien jaar met groepen fans heeft gemaakt. Te beginnen op de Zeedijk, waar in de Sint Olofskapel begin jaren zestig de repetities plaatsvonden van het programma dat uiteindelijk in oktober 1964 in het Miranda Paviljoen van start zou gaan: Shaffy Chantant, met Ramses, Liesbeth List, pianist Polo de Haas en fotomodel Loesje Hamel.
Vlakbij is dan de Oudeschans met de Montelbaanstoren, waar de negentienjarige Shaffy’t Is stil in Amsterdam schreef, het lied dat achtereenvolgens de blijdschap beschrijft van de nachtelijke wandelaar die godzijdank niemand tegenkomt, en diezelfde wandelaar die bang is dat hij alleen zal blijven.
Levenslust die uit een gevoel van verlatenheid is geboren: die combinatie maakte de bohémien Shaffy – geboren in Parijs, Egyptische vader, Poolse moeder, kindertehuis, geadopteerd – die menige kroeg op stelten zette, voor velen een man om te koesteren. Het aardige van deze gids is dat je zijn liedjes weer hóórt. Op de Dam horen we ‘Op de Dam/ Staat een ouwe man/ Op z’n sloffen van/ Versleten astrakan’, die eruitziet als een vogelverschrikker, maar wel straalt ‘met z’n blauwe, z’n gouwe/ Z’n pikneus als een haan/ Waar komt deze man vandaan’.
Ook belangrijke adressen: Dijksgracht 20, waar Shaffy lang een woonboot had (op die hoogte hebben bewoners een boom naar hem vernoemd), Herengracht 287 huis (woonde hij lang), Lange Leidsedwarsstraat 62 (waar pianist Louis van Dijk woonde toen Ramses er in 1962 ‘La-la-la-la-la-la’ kwam zingen en de Shaffy Cantate spoedig door de straat schalde, niks meer aan doen, dan maar zonder tekst), en Derde Weteringdwarsstraat 42 huis, waar hij nooit schoonmaakte en deurwaarders op het verkeerde been wilde zetten door het naambordje ‘Geentje Gleilewiend’ op te hangen, later gevolgd door ‘Bintje Woetekeet’ en ‘Poentje Blis’. Vergeet ook De Gelaghkamer niet (Nieuwe Vijzelstraat 1), de kroeg waar hij zowat woonde, en die nu Bar Shaffy heet. Rechtvaardigheid.
We eindigen bij Zorgvlied en keren na het Miranda Paviljoen (Amsteldijk 223) terug naar Mama Mokum: al noemt men de stad vies en obsceen en is zij niet meer als voorheen, ‘je bent mijn bed, mijn kachel, mijn sores en mijn vreugd’. Zij sluit altijd weer de armen om je heen, zo zong hij, en dat namen we dan voetstoots aan. Lopend in zijn voetsporen kunnen we nog voelen wat hij bedoelde.
Daan Bartels: Het Amsterdam van Ramses Shaffy. Een wandeling langs kroegen en kathedralen
Komma, € 29,95