Doet de NRC aan sensitivity reading: kopij toetsen op veronderstelde gevoeligheden bij de lezer? Volgens auteur Frank Westerman wel.
Een gastcollege van Frank Westerman moet voor studenten in de journalistiek een buitenkansje zijn: hij is een voortreffelijke causeur, een coryfee in het vak en gerenommeerde non-fictieschrijver, op het snijvlak van ontwikkelingssamenwerking en milieuproblematiek: De Graanrepubliek, Ingenieurs van de ziel, El Negro en ik, Stikvallei, Hotel De Wereld. Ze zullen dan ook hun oren gespitst hebben toen hij hun op 12 mei vertelde wat hem onlangs met dit laatste boek overkwam.
NRC zou er namelijk een hoofdstuk uit voorpubliceren en wel dat over Wageningen, waar Frank zelf als student in de landbouwwetenschap stage gelopen heeft. Daar, in het westen van Suriname, niet ver van Nickerie, is in de jaren vijftig door de Stichting Machinale Landbouw zo’n vijfduizend hectare bos kaalgekapt om op moderne grootschalige wijze rijst te verbouwen. Daar staat ook dat Hotel De Wereld, waar de witte stafleden graag borrelden.
Het bedrijf was een succes en een voorbeeld, maar nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden en vijf jaar later door militairen was gekaapt, kwam er door verwaarlozing, vriendjespolitiek en corruptie de klad in. Het ging uiteindelijk failliet. Westerman keerde er voor zijn boek terug en hoorde de inwoners van Wageningen bitter klagen over dit verval.
Twee NRC-redacteuren keurden, naar hij vertelde, de tekst goed voor publicatie, maar toen kreeg hij te maken met een sensitivity-reader die kopij toetst op veronderstelde gevoeligheden bij de lezer. Deze vond passages waarin de inwoners terugverlangen naar de bloeitijd onder Nederlands bewind niet door de beugel kunnen. (Overigens kan Argus, die ooit ook ter plaatse was, bevestigen dat er daar zo gepraat wordt: “Kwamen de Hollanders maar terug!”) Ze zouden getuigen van een koloniaal sentiment waar NRC-lezers van verschoond dienen te blijven.
Dreigt het die kant op te gaan met de Nederlandse journalistiek: censuur uit vermeende fijngevoeligheid? Argus vroeg het Westerman, maar die verkiest blijkbaar niet nader op de zaak in te gaan, hoewel hij tijdens de ‘nazit’ van het gastcollege volgens een der aanwezigen ‘van zijn hart geen moordkuil maakte’. Sterker, hij meldde dat ook andere NRC-medewerkers iets dergelijks gebeurde en noemde wetenschapper en essayiste Louise Fresco.
Op 3 juni vraagt Argus de ombudsman van NRC, Hester van Santen, naar de gang van zaken en oogst een welwillende reactie: zij zal ‘uitzoeken hoe en met welke motivatie eventuele aanpassingen in het artikel van Frank destijds zijn doorgevoerd’. Mogelijk zal ze zelfs een rubriek wijden aan het verschijnsel sensitivity reading.
Op 21 juni rappelleert Argus: waar blijft de reactie van NRC? Van Santen antwoordt dat ze zeker een ‘inhoudelijke toelichting’ zal geven, maar vooralsnog in beslag genomen wordt door de nasleep van de (meer actuele) affaire-Donald Pols. “Ik kom er sowieso op terug, maar dat duurt nog even.”