Zoals vaker gebeurt bij bestsellers die de kassa doen rinkelen, pendelt de waardering voor Alles voor de reis van Adriaan van Dis tussen hemelhoog juichend (‘een sublieme roman’, Frits Abrahams in NRC) en dodelijk bedroefd (‘nasmaak van wraak en eigenzucht’, Daniela Hooghiemstra in EW). Critici mopperen dat fictie en feiten in dit boek elkaar in de weg zitten. Natuurlijk mogen we de ik-figuur niet verwarren met Van Dis, die in de jaren tachtig toevallig óók bekendheid als presentator van een populair boekenprogramma op de televisie verwierf. De Ik krijgt een relatie met een vrouwelijke producer/regisseur, die gehuwd is met een bekende kunstenaar, maker van tv-shows waar erg om te lachen valt. De vrouw besluit bij haar wettige echtgenoot te blijven, maar evenmin wil ze haar minnaar kwijt. De driehoek houdt 38 jaar stand, tot de dag waarop Eefje (zoals ze in het boek heet) in 2023 in een hospice overlijdt.
Nergens in het boek worden echte namen genoemd, maar het is allerminst geheim dat Van Dis over zichzelf schrijft, dat achter Eefje Ellen Jens schuilgaat en met De Ander Wim T. Schippers wordt bedoeld. Veel recensenten zwijgen prudent over de rolverdeling, anderen hebben daar geen moeite mee.
In zijn nawoord schrijft Van Dis dat hij ‘om ruimte te geven aan de magie de werkelijkheid meer dan eens op reis heeft gestuurd’. Aldus vergrijpt de auteur zich aan ‘een vorm van oplichterij’, bromt Hooghiemstra: ‘De lezer wordt gelokt met de werkelijkheid, maar zodra het te heet onder de voeten wordt, vlucht de schrijver in de verbeelding, of vice versa.’ De enige met wie ze kon meevoelen, was Wim T. Schippers: ‘Maar over hem gaat het boek juist niet.’ Arjan Peters signaleert in HP/De Tijd dat we over die Ander niets te horen krijgen, terwijl hij Eefjes langdurigste liefde is. ‘Als zij Ellen Jens is, dan luidt de vraag waarom zij naast Ernie ook nog een Bert nodig had.’ Maarten Moll vindt in Het Parool dat dit boek contouren van ‘een wraaktherapie’ vertoont. Waarom anders werd de Ander zo onzichtbaar mogelijk gemaakt? ‘Het is genoegdoening, terugveroveren van terrein, toe-eigenen van zoveel mogelijk liefde.’ De Ik beschikt vanaf 1987 over alle dagboeken en agenda’s van Eefje, ze verzekerde hem dat hij beter bij hem paste dan de Ander, hij bewaart het grootste deel van de as.
Wim T. Schippers zal met gemengde gevoelens kennis hebben genomen van de passages, maar voelt er niet voor om in een interview te openbaren hoe hij over de roman denkt. “Is ook idioot hoor, maar ik ga nergens op in. Dat wil hij alleen maar,” zegt hij in de podcast Gedwongen opname van David de Jongh en Michael Schaap. Tegenover hen noemt Jan Schippers, voormalig lezer van het radionieuws en broer van de kunstenaar, het boek ‘eigenlijk heel schandalig’. “Het geeft in ieder geval blijk van een groot narcisme.”
De podcastmannen gaan langs bij scenarioschrijver Rogier Proper, bevriend met Schippers, met wie hij zeven jaar bij de VPRO-radio wekelijks Ronflonflon maakte. Een keukenmeidenroman en een wraakboek, vindt Proper. “De hoofdpersoon interesseert zich totaal niet voor de andere betrokkenen in dit verhaal.”
Van Dis ziet af van de ‘spreektijd’ die Gedwongen opname hem aanbiedt. “In geen van de interviews valt de naam van de Ander. Ik praat niet publiekelijk over de relatie met Wim. Dat wordt ook gerespecteerd. Jullie spraken met hem. Ik koos voor een roman over de kracht van liefde en verhalen. Bezoedel mijn liefde niet met roddels.”