Op Ellis Island was rond 1900 de Amerikaanse immigratiedienst gevestigd. De Franse documentairemaker Robert Bober (1931) maakte samen met schrijver Georges Perec (1936-1982) eind jaren zeventig een sfeervolle film over dat eilandje bij Manhattan. Perec publiceerde er een mooi boek over, dat nu is vertaald.
In het eerste deel, Traces (Sporen), toont de documentaire in kalme, nu grofkorrelige beelden wat er nog over is van een paar decennia toenemende immigratiebeheersing. De camera zwerft door de verlaten gebouwen van het eiland, in de verte zie je het Vrijheidsbeeld. Perec roept in een melancholische voice-over met zijn poëtische tekst de beklemmende geschiedenis op van de zestien miljoen immigranten die daar Amerika probeerden binnen te komen. Een gids vertelt een groep toeristen over de hardhandige manier waarop de immigranten aan korte medische tests en een snelle serie vragen werden onderworpen.
Mémoires, het tweede deel, bestaat uit acht korte interviews met tachtigers en negentigers die ruim zeventig jaar eerder Ellis Island meemaakten. Zo vertelt mevrouw Kakis dat ze met haar ouders en vijf andere kinderen in 1924 het land een tweede keer probeerde binnen te komen. Jaren eerder waren ze naar Italië teruggekeerd omdat ze dachten dat ze in de VS inmiddels genoeg geld hadden verdiend. Dat viel tegen. De tweede keer lukte het alleen omdat ze de eerste keer een concessie op een begraafplaats hadden gekocht, voor een klein kind dat toen was overleden.
Baruch Chasimov ontvluchtte Rusland als politiek activist. Op Ellis Island zette een inspecteur na een medische test met krijt een kruis op de mouw van zijn blauwe overjas. “Ik wist niet wat zo’n kruis betekende. Dus heb ik mijn overjas uitgetrokken en bleef ik in dezelfde rij staan.” Met deze simpele actie voorkwam hij dat hij op de boot werd gezet, terug naar waar hij vandaan kwam.
De twee delen van Récits d’Ellis Island zijn (eventueel met automatisch gegenereerde ondertiteling) op YouTube te zien: https://ap.lc/KyaRn en https://ap.lc/MxCnv.