Dagelijks vinden overal in Nederland tal van reünies plaats waarbij leden van voormalige eindexamenklassen, zomerkampen, padvindersgroepen of de opvarenden van passagiersboten uit ‘ons Indië’ hun gezamenlijke verleden herbeleven. Het is welbeschouwd een wonder dat aan dit fenomeen nog geen wetenschappelijke studie is gewijd: wat zoeken de deelnemers op dergelijke bijeenkomsten? En worden ze daarin bevredigd?
Het patina van de nostalgie kleurt het beeld van onze persoonlijke historie die wij koesteren. In die schoolklas, op dat schip, in dat tentenkamp heeft altijd meer onderlinge verbondenheid en kameraadschap geheerst dan in werkelijkheid het geval was, maar alleen spelbrekers halen het in hun hoofd daarop te wijzen. Levendig herinnert deze Argus-redacteur zich het diner van zijn vroegere eindexamenklas in De Boerderij van Sonsbeek te Arnhem. Hoog werd opgegeven van de kwaliteit van de toenmalige leraren, hun tact en begrip, hun humor. Waarop een der oud-klasgenoten opeens met snerpende stem riep: “Een leuke school? Een rotschool was het!” Rond de tafel trad een pijnlijke stilte in. En die klasgenoot ontbrak bij volgende reünies op het appel.
Je moet als deelnemer aan een reünie het spel wel meespelen: vroeger was het gezellig (behalve bijvoorbeeld voor de vroegere barakgenoten uit een Jappenkamp) en waren we allemaal vrienden, ongeacht de naijver die veelal de onderlinge omgang beheerste. Op de reünie hebben we het toen allemaal leuk gehad en we denken er met dankbaarheid aan terug.
Is het aantal aanwezigen klein genoeg, dan begint de bijeenkomst met het roemruchte ‘rondje’: één voor één vertellen wat je meemaakte sinds we elkaar voor het laatst zagen. Ook daarbij overheerst de positieve inslag. Niemand zal zeggen dat het leven hem lelijk is tegengevallen. Koek en ei zetten de toon. Je geeft te kennen dat het je voor de wind is gegaan. Sommigen nemen deze kans te baat zo ongeveer hun hele levensloop uit de doeken te doen, en dat telkens weer, zodat de anderen nu al voor de zoveelste keer het conflict met die nare procuratiehouder uit de doeken gezet krijgen. Het gehalte aan medisch nieuws is hoog en met het klimmen der jaren nemen zowel de kwalen als de breedsprakigheid toe, zodat met dit programpunt gemakkelijk een dagdeel te vullen is. Er is doorgaans geen voorzitter aangewezen om de woordenstroom te beteugelen.
Maar als de foto’s bekeken en doorgegeven zijn, wat dan? Het samenzijn is het eigenlijke programma, maar vult geen complete dag. Dit kan opgelost worden met een uitstapje naar een pittoreske molen in de omgeving, een robuust kasteel of een authentieke bierbrouwerij, waardoor het erg gaat lijken op het tv-programma Bed & Breakfast. Maar we zijn weer bij elkaar en dat is wat telt.
Het is dan ook niet gemakkelijk om je af te melden voor een reünie: je doet daarmee afbreuk aan de illusie van herwonnen gezamenlijkheid. Toen ik dit jaar gewaar werd dat de reünie van mijn eindexamenklas samenviel met mijn vakantie in Zwitserland en ik dus, enigszins opgelucht, afzegde, werd er prompt een nieuwe datum gezocht – anders kon het immers niet doorgaan?
Het is, als gezegd, een veelbelovend onderzoeksveld voor een jonge socioloog: wat bezielt al die mensen toch om zich periodiek te verenigen rond en vast te klampen aan een gedroomd gemeenschappelijk verleden?