Heeft de Heer copyright?
Elke week een nieuwe preek, en tussendoor werkt de predikant aan toespraken voor een huwelijksvoltrekking, geboorte, doop of begrafenis. Daarmee wordt een zware wissel getrokken op de creativiteit van de geestelijk voorman. De verleiding om andere bronnen aan te spreken groeit vooral door een nieuw aanbod. Zeker, men kan oude preken in een nieuw jasje steken, wat voorkomt, maar internet en ChatGPT bieden hulp aan de creatief uitgeputte predikant, al is daarbij voorzichtigheid geboden.
Zo vermeldt het Nederlands Dagblad dat een gemeente tweemaal in korte tijd dezelfde preek te horen kreeg, doordat twee predikanten die preek allebei van internet hadden gedownload. Is dit diefstal of plagiaat? De meningen verschillen sterk. Gods Woord is bedoeld om verspreid te worden en het blijven woorden van God, dus van plagiaat kan geen sprake zijn, staat tegenover de opvatting dat de predikant zijn bronnen moet verantwoorden. De integriteit van de dominee staat op het spel.
De discussie, zowel in kranten als op sociale media, kreeg eind december een flinke impuls met de schorsing van ds. W.M. van der Linden, predikant in de Hersteld Hervormde Gemeente in Ouderkerk aan den IJssel. Hij mag zes weken niet naar zijn werk vanwege preekplagiaat. Van der Linden blijkt een recidivist te zijn. Al in zijn vorige gemeente werd hij betrapt op het deels overschrijven van preken van collega’s. Toen bleef het beperkt tot een kleine rel binnen de gemeente; het werd met de mantel der liefde toegedekt.
In 2024 liep Van der Linden opnieuw tegen de lamp: ook in Ouderkerk aan den IJssel bleef hij delen van andermans preken overschrijven. Het bleef bij een berisping, maar eind vorig jaar werd het de toezichthouders te gortig. Ondanks zijn verweer dat hij door tijdsdruk niet altijd een volledige preek kan schrijven, werd Van der Linden tot 1 februari 2026 geschorst.
In de discussie die volgde op de schorsing, kwam heel eigentijds de nadruk op de werkdruk te liggen: de moderne ziekte die het politiekorps in de greep heeft, het onderwijs en de zorg aantast en nu ook in de kerk de kop opsteekt. Wat moet er gebeuren om de dominee te ontlasten? Het wordt duidelijk dat het begrip voor de leentjebuur spelende predikant overheerst. Ook op Facebook liet een enkele predikant weten niet geheel vrijuit te gaan en af en toe wel iets te ‘lenen’ van een collega.
De gereformeerde theologie maakt het de predikant in die zin makkelijk dat de preek Gods woord zelf is. Maar toch, het wringt. De predikant staat van oudsher in hoog aanzien bij de gereformeerden en met andermans veren pronken past daar niet bij. Moet in verband met de betrouwbaarheid van de predikant de wekelijkse preek niet worden voorzien van een bronvermelding? Uit de kritische reacties blijkt in elk geval dat plagiaat niet geaccepteerd is, maar ook dat dit niet als een doodzonde wordt gezien.
De strenge terechtwijzingen delven het onderspit, misschien het best verwoord door een mevrouw op Facebook: ‘Waar zeuren ze over. Het is toch belangrijk dat het evangelie gebracht wordt?’
Eerdere gratis artikelen:
Omstreden expressionisten
De in april afgesloten tentoonstelling Kunst in het Derde Rijk in Museum Arnhem en de bijbehorende catalogus lieten zien dat in elk geval de schilderkunst een breder palet had dan je zou denken. Bij het schilderij van een kinderoptocht van Else Wex-Cleemann ga je, als...
Mieren eten met Janet Yellen
Mayonaise met mieren in Mexico Stad; de knoflook in een Perzisch restaurant in Frankfurt was een kwart eeuw oud, en de magische paddenstoelen in Beijing waren inderdaad hallucinogeen. Nee, dit zijn niet de probeersels van een avontuurlijke chef, maar van de...
Een dappere musicus
Rond 1970 werd ik gevraagd om met David Zinman en het Nederlands Kamer Orkest te spelen op een muziekfestival in Sintra, Portugal. Ik ging als solist mee voor twee mooie hoboconcertjes van Marcello en Albinoni. Ik was blij met de uitnodiging, maar werd gevraagd om...
Mededogen met de doden en met elkaar
Van oudsher vormen eenzaamheid en dood een perfecte cocktail in de letteren. Om deze wat minder bitter te laten smaken, kan een zekere humor geen kwaad, en dat is een van de talrijke sterke kanten van de roman Boven aarde, beneden hemel van de Japans-Oostenrijkse...
Vredesjournalistiek heeft foute vader
Van de Noorse socioloog Johan Galtung (1930-2024) komt het begrip peace journalism, dat hij radicaal zet tegenover dat wat oorlogscorrespondenten gebruikelijk doen. In plaats van te verslaan wat zich in oorlogsgebied voordoet, stelt Galtung voor te kijken naar de...
Overnachten
Wat zij van deze twee reizigers zonder bagage gedacht hebben, nooit geweten. We maakten nog even een wandeling, stukje de bergen in, Zwarte Zee achter ons. Kon nog net. We kwamen in een gehucht van niet eens een handvol vrij grote, houten boerderijen. We werden...
Geef bijstanders een vertrekpremie
De overheid geeft elk jaar tientallen miljoenen euro’s uit om mensen in de bijstand aan het werk te helpen. Dat geld gaat vooral naar ondersteunende ambtenaren. Die aanpak heeft vaak succes, maar soms ook niet. Inmiddels zit ongeveer de helft van de 350.000...
Een onbegrepen groene vlek in Europa
Thomas Dermine is staatssecretaris in de demissionaire federale Belgische regering. Hij is verantwoordelijk voor Relance, het nationale plan voor herstel en veerkracht, voor strategische investeringen en wetenschapsbeleid. De 38-jarige econoom is de coming manbinnen...
Vooral die autobanden roken fijn
Het Klein Orkest – zang, gitaar, basgitaar, elektronisch orgeltje, drums – had tussen 1978 en 1985 succes met geëngageerde liedjes over de Berlijnse Muur en Koos Werkeloos die door ‘de Haagse maffia’ werd gepiepeld. Frontman Harrie Jekkers zong, plukte aan de snaren...
De kop van Lenin
Van een vakantie in de Sovjet-Unie, eind jaren tachtig, had mijn broer een grappig souvenir voor me meegebracht: een gipsen borstbeeldje van Lenin, zilverkleurig gespoten. Het ding kwam op de schoorsteenmantel te staan. En doordat het aan de onderkant hol was, bleek...