In december 2021, twee maanden voor de Russische invasie, had Oleksii Erinchak aan de Arsenalsa in Kiev zijn eerste, kleine boekwinkel geopend: Sens. Daar kwam de lokale gemeenschap bijeen om over literatuur en cultuur te praten. Het project werd meteen een succes en de winkel barstte dan ook snel uit haar voegen, zeker toen zij dé ontmoetingsplek werd voor vrijwilligersorganisaties die het verzet tegen de Russen wilden organiseren. Sens werd een culturele verzetsdaad op zich en smaakte naar meer.
In februari 2024 opende Erinchak dan ook een veel grotere Sens, meteen de grootste boekwinkel van Oekraïne, op nummer 34 van Khreshchatyk, een zeer zichtbare locatie in Kiev. Oorlog of geen oorlog, bezoekers kunnen sindsdien twaalf uur per dag op zoek naar een van de 42.000 boeken in de aanbieding, verspreid over twee verdiepingen van, opgeteld, vijftienhonderd vierkante meter. Het café is dagelijks open van negen tot negen en schijnt altijd vol te zitten. De sfeer is ontspannen, bezoekers mogen in Sens met een espresso in de hand langs de boekenplanken lopen. Erinchak gelooft dat cultuur mensen in nood verbindt. “Dan gaat het even niet over oorlog,” zei hij na de opening tegen het Oekraïense blad Ukraine World.
Erinchak weigert Russische boeken op de planken te plaatsen, niet alleen omdat hij aandacht wil vragen voor Oekraïens talent, maar ook als antwoord op de Russische obsessie de Oekraïense cultuur helemaal te willen uitbannen. Na de invasie werd er ineens veel meer Oekraïense literatuur gekocht, inclusief vertalingen van de Griekse klassieken. Populair werden ook de schrijvers van de zogeheten Geëxecuteerde Renaissance, een groep Oekraïense auteurs uit de Sovjettijd rond 1920-1930.
Op de tweede verdieping van Sens staan nauwelijks boeken. Daar vinden maandelijks zo’n vijftig evenementen plaats. Erinchak wil dat het een forum wordt voor politieke, culturele, sociale en filosofische discussies. “De Sens-gemeenschap is erg patriottisch,” zei hij trots tegen Ukraine World. “We zijn niet allemaal dezelfde politieke mening toegedaan, maar we zijn wel allemaal overtuigd van de waarde van onze taal en cultuur en gaan daarvoor door het vuur.”
Vladimir Poetin is volgens The Guardian van plan Khreshchatyk, waar niet alleen Sens aan ligt maar ook het huis van de burgemeester, te gebruiken voor zijn militaire overwinningsparade, maar daar is dus nog niets van gekomen. Sterker, Oekraïne verraste de wereld door de Russen uit de Kievregio te verdrijven. Volgens de Sens-oprichter wil dat niet zeggen dat Poetin niet alsnog hard zal terugslaan – Oekraïne moet voorbereid zijn. Hij moedigt zijn landgenoten aan te investeren in bedrijven, belasting te betalen en daarmee het land te steunen. “Bij de pakken neerzitten en wachten tot de oorlog voorbij is werkt averechts,” aldus de ondernemer. Erinchak heeft behalve een boekwinkel ook de Hitica Mobile Game Studio opgericht, ook alweer een initiatief om de zinnen te helpen verzetten.
En hij droomt van een derde Sens, ditmaal in Odessa. “Juist daar hebben de Oekraïners het meest last gehad van de Russische culturele ambities. Het is een soort schiereiland, net als de Krim, waaraan de overheid te weinig aandacht besteedt. Ik wil dat goedmaken en een brug slaan met de rest van het land.” En als het in Odessa is gelukt, moeten Lviv en Dnipro volgen.