Al in zijn eerste college, in 1958, kregen we van de marxistische professor Sem Kleerekoper te horen dat ‘wetenschappelijk instituut van een politieke partij’ een tegenspraak in zichzelf is, want wetenschap en politiek verdragen elkaar niet. De geschiedenis van de Wiardi Beckman Stichting is dan ook vol van argwaan en wrijving met de moederpartij, de PvdA: waar bemoeiden die wijsneuzen zich mee? Maar daarbij werd nauwelijks stilgestaan toen onlangs in De Rode Hoed het tachtigjarige bestaan van de WBS werd gevierd – wat trouwens reeds een week later werd gevolgd door haar opheffing. Want de stichting gaat onder de naam Wetenschappelijk Instituut voor Solidariteit op in de fusie van de PvdA met GroenLinks naar PRO.
Wel kon je in de inleiding van oud-WBS-directeur (1981-’89) Joop van den Berg (85) iets proeven van de spanningen die ontstonden toen zijn medewerker Paul Kalma (zelf wegens ziekte afwezig) in 1982 in De illusie van de democratische staat het offensief opende op het ‘etatisme’ dat de PvdA beheerste: het zich blindstaren op de staatsmacht. “De partij was nauwelijks bekomen van het niet tot stand komen van een tweede kabinet-Den Uyl!” zei Van den Berg. Voor een meer humane, rechtvaardige samenleving moest de partij het volgens Kalma meer hebben van de ‘zelforganisaties’ van burgers dan van politiek Den Haag. En ook nu is dat volgens Van den Berg een goede les: PRO zou veel meer brede coalities moeten aangaan, ‘ook met clubs en bewegingen waarmee je het niet volledig eens bent’.
En daar hebben we Max van den Berg (80) weer! De voormalige ‘ayatollah van het hoge Noorden’, wethouder, partijvoorzitter en Commissaris der Koningin, nu met spierwitte kuif maar nog altijd die fluwelen stem, meldt zich als vraagsteller. Hij toont zich ingenomen met de fusie van de twee partijen, maar à propos: Nederland leeft nu al liefst vier decennia onder een bewind van rechts beleid en neoliberalisme, dat aanvankelijk trouwens mede door de PvdA is aangezwengeld, dus: “Waar blijft de tegenbeweging? Waar blijft het kantelpunt?”
De inleider van dienst, de econoom Paul de Beer, ‘weet het eerlijk gezegd ook niet’. En de zaal, met een overwegend ouder publiek, valt een beetje stil.