De Troonrede wordt wederom uitgesproken in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Terecht, want kijken we niet wisselend naar een klucht en een tragedie in het huidige Theatrum Mundi? En naar een dagelijkse soapserie die altijd opwinding biedt, met een cliffhanger zodat we morgen weer kijken naar deze ‘hyperpolitiek’?
De term hyperpolitiek is gemunt voor de hysterische politieke opwinding over dit incident of dat incident. Over die cobra aan de huisdeur – boem! – of de bekladding van een huis – ‘stinkteef!’ Veel ‘klein’ geweld dus. Klein ook omdat de gevolgen klein zijn, zo niet afwezig. Dat is hyperpolitiek: altijd hysterie, maar zelden of nooit enige structurele verandering.
Het nieuws nu is dit: verandering is zelfs bij media als Vrij Nederland geen gewild artikel meer. Dat schreef in augustus: ‘Het kabinet kan best nog even doormodderen. Het kabinet kan de grote dossiers met gemak nog een jaar voor zich uitschuiven, ook zonder deal met de oppositie.’ Want: ‘Geld is er voorlopig genoeg.’
De koning kan het daar, op de koninklijke planken, dus kort houden. De vraag is wel waar we dan in die schouwburg naar kijken. En wie zijn de toeschouwers en wie de toneelspelers?
‘De wereld is een speeltoneel, elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel’:
Dit motto van Joost van den Vondel – ‘Shakespeare, thanks man!’ – stond boven de toegangspoort van de eerste Nederlandse Schouwburg, die in Amsterdam in 1638 de deuren opende. De betekenis: iedereen krijgt een klein deeltje van wat de wereld te bieden heeft.
Een klein deeltje, wie is daar nou nog tevreden mee? Tijdens de Pride en aansluitend het Prinsengrachtfestival zagen we politieke leiders erg blij zijn dat de ogen van de camera op hen gericht waren. Ze hopsten en ze flopsten en riepen dat het top-top was. Iedereen blij-blij, en Aperol Spritz was erbij.
Mijn tip: luister naar Het Zottenschip van Alex Roeka, op zijn nieuwste album Op drift.
Of kijken we intussen naar een remake van de film Titanic? Naar de zelfbenoemde Leonardo di Caprio’s van nu, die op al die sloepen roepen: “I am the king of te world!” Maar dan zelf met de camera in de ene hand: selfie-selfie, tik-tok, wow-wow. Of vormen zij het orkest dat gewoon doorspeelt als de ijsberg al is geraakt en het water al kniehoog in de balzaal staat? Of zijn zij de chique gast die whisky on the rocks heeft besteld, en als de ijsschotsen door de ruimte vliegen verontwaardigd uitroept: “I asked for ice, but this is ridiculous”?
De hoofdrolspeler, de koning, had vorig jaar weinig te melden. Het kabinet was demissionair, zes weken later zouden er verkiezingen zijn. Zijn belangrijkste zin was daarom de slotzin: “U mag zich in uw belangrijke werk gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen voor u bidden.”
Is dit achterhaalde archaïsche bombast? Te vrezen valt van niet. Terwijl de Aperol-Spritzers zichzelf toeproosten, zien ze niet dat hun sloep allang het wrakke Zottenschip is geworden, of de stoere Titanic vlak vóór de knal. De ijsberg heet in dit geval AI. In 1912 hoorde de wereld louter loftrompetten over de techniek en de onzinkbaarheid van dat nieuwe superschip. Over de superchips en de AI van 2026 horen we niets anders dan alarmbellen, misthoorns en loeiende sirenes. Sommige experts geven de wereld nog hooguit een half jaar voor de grote digitale kladderadatsch uitbreekt. En het zijn de tovenaarsleerlingen in Silicon Valley zelf die de stormbal hijsen: “Moratorium nú, voor het te laat is.”
De Britse schrijver en commentator Timothy Garton Ash trekt in The Guardian dd 22 augustus na een rondje Valley de conclusie dat het al te laat is: ‘Ik haat het echt om dit te zeggen. Maar… een AI Hiroshima? Wat zouden we dan gelukkig zijn.’
Als niet anders dan zulke ondergangsgeluiden te horen zijn, mag ik zelf graag Maarten Luther citeren: ‘Als morgen de wereld vergaat, plant ik vanmiddag een appelboom.’
Een mooie Troonrede toegewenst!