De grote vraag blijft wat er in Iran gaat gebeuren als de militaire confrontatie met Amerika en Israël afloopt. President Donald Trump heeft het over een verandering van regime, maar dat is niet waarschijnlijk. Daarvoor is de opvolging van de gedode leider Khamenei te strak geregeld binnen het fundamentalistische Iraanse kader en hebben de elitetroepen van Iran, de Revolutionaire Gardisten, te veel te verliezen. Sinds jaar en dag verrijken zij zich met smokkelwaar (alcohol!) en maffiapraktijken in alles dat de regering aan opdrachten uitzet (de bouw, de infrastructuur enz.) Zij hebben de wapens, waar de oppositie alleen haar stem heeft. Bovendien staat een belangrijk, strenggelovig deel van de bevolking nog steeds achter het regime. Een volksopstand lijkt bij voorbaat uitgesloten.
Waar dit regime vooral bang voor moet zijn, is chaos. In het Midden-Oosten is de tegenpool van autocratie niet zonder meer democratie. Het is eerder wanorde. Wanneer dictaturen in de regio worden onthoofd, volgt er ofwel een implosie, zoals in Libië, ofwel een explosie, zoals in Syrië.
In Iran is slechts 40 procent van de inwoners van Perzische afkomst. De rest van de bevolking bestaat uit Koerden (10 procent), Arabieren (2), Azari’s (16-24), Baluchi’s (2) en Lors (6). Verder wonen er nog nomaden en Turkmeense stammen. Elk van deze bevolkingsgroepen heeft nauw contact met zijn broeders in het buitenland, vooral de Azari’s met Azerbeidzjan en de Koerden met Koerdistan.
Als de chaos in Teheran lang genoeg duurt, zou de een of andere entiteit zich kunnen afsplitsen van Iran. De Koerden in Irak hebben de wapens al opgenomen en zijn de grens overgegaan om hun stamgenoten in Iran te helpen. We hebben gezien wat er in Syrië is gebeurd na de val van Bashar al-Assad: het centraal gezag raakte al snel de controle over de verschillende groeperingen kwijt en kampt nu met een niet te managen land.
Wie gaat er wel op vooruit door deze oorlog als het de Iraanse bevolking niet is? Dit jaar vinden in de VS en Israël belangrijke verkiezingen plaats. De Midterms in november zullen zonder twijfel gewonnen worden door de Democraten (de partij die niet aan de macht is blijkt die vrijwel altijd te winnen) en dat zit Trump natuurlijk dwars. Hij zal proberen de verkiezingen te bagatelliseren als de oorlog met Iran te lang duurt en de olieprijzen de pan uitschieten, terwijl hij beloofde dat die juist zouden dalen. Kiezers zijn daar niet blij mee, nog los van het feit dat ook veel Republikeinen de inzet van Amerikaanse troepen in een ander land, zonder toestemming van het Congres, afkeuren. Trump heeft dus mogelijk een te groot risico genomen.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zal misschien vervroegde verkiezingen uitschrijven in de hoop dat hij electorale winst kan boeken dankzij het onthoofden van het regime in Teheran en het uitschakelen van een directe kerndreiging. Maar is dat voldoende en is hij daardoor ineens een geloofwaardige verdediger van Israël geworden? Hij heeft gefaald bij het tijdig signaleren van een potentiële aanval vanuit Gaza en is vervolgens niet in staat gebleken Hamas uit te schakelen, noch Hezbollah in Libanon een halt toe te roepen.
Intussen zijn de bewoners van onder andere Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten boos op Trump, die ervoor zorgt dat zij ook door Iran worden bestookt. Wat is Trumps belofte waard dat hij de regio tegen Iran zou beschermen?
De aanval op Iran heeft vooralsnog meer verliezers dan winnaars gebracht, wat Washington en Jeruzalem ook mogen beweren.